काठमाडौँ : पछिल्लो समय नेपालमा विद्युतीय गाडीको बजार उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। ग्राहकहरूको चासो र बढ्दो मागसँगै ईभी (इलेक्ट्रिक भेहिकल) को आयात पनि वृद्धि भएको छ। यी गाडीहरूले वातावरणीय लाभ दिन्छन् भने, त्यसका साथै केही गम्भीर सुरक्षा चुनौतीहरू पनि देखा परेका छन्। तीमध्ये प्रमुख चुनौती लिथियम आयन ब्याट्रीबाट हुने आगलागीको जोखिम हो।
लिथियम आयन ब्याट्रीहरू विद्युतीय गाडीलाई शक्ति प्रदान गर्न महत्वपूर्ण भए तापनि यी ब्याट्रीहरूले विशेष चुनौतीहरू सिर्जना गर्छन्। विशेष रूपमा, पार्किङ ग्यारेज जस्ता बन्द स्थानहरूमा जहाँ आगोको जोखिम धेरै हुन्छ।
लिथियम आयन ब्याट्रीहरू, जसले ठूलो ऊर्जा भण्डारण क्षमतासँग काम गर्छन्, तीमध्ये सबैभन्दा बढी जोखिमपूर्ण भाग क्याथोड हो। क्याथोड प्रायः निकल मङ्गानिज क्याबल्ट अक्साइड वा लिथियम आइरन फास्फेटबाट बनाइन्छ।
निकल मङ्गानिज क्याबल्ट अक्साइड, जुन सस्तो उत्पादन लागतको कारण प्रायः प्रयोग गरिन्छ, अत्यधिक तापमान र थर्मल रनअवे (तापक्रमको अनियन्त्रित वृद्धिको कारण)को लागि बढी संवेदनशील हुन्छ। थर्मल रनअवे भनेको एक स्वचालित प्रतिक्रिया हो जसले तापक्रमको तीव्र वृद्धिलाई जन्म दिन्छ र यसले तुरुन्त आगो फैलन सक्छ। यस्तो अवस्था उत्पन्न हुँदा आगोको नियन्त्रण गर्न निकै कठिन हुन्छ।
तर, ब्याट्री म्यानेजमेन्ट सिस्टम जस्ता सुरक्षा उपायहरूले यस जोखिमलाई केही हदसम्म घटाउँछन्। यी प्रणालीहरूले वास्तविक समय निगरानी, स्वचालित निष्क्रियता प्रणाली र आगोको प्रकोपबाट बच्नका लागि पृथक गर्ने उपायहरू समावेश गर्छन्। त्यसैले जस्तो-जस्तो विद्युतीय गाडीहरूको रेंज र प्रदर्शन सुधार हुँदै जान्छ, ब्याट्रीको आकार पनि बढ्दै गएको छ, जसले आगोको जोखिमलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाउँछ।
युरोप, एशिया र अमेरिकाबाट गरिएको १ सय विद्युतीय गाडीहरूको विश्लेषणले देखाउँछ कि लगभग ९० प्रतिशत गाडीहरू निकेल मङ्गानिज क्याबल्ट अक्साइड ब्याट्री प्रयोग गर्छन्। यद्यपि यी ब्याट्रीहरूको उत्पादन लागत कम छ, तिनीहरू आगोको लागि बढी संवेदनशील छन्।
विद्युतीय गाडीहरूको ब्याट्रीको भार र कार्यक्षमता अनुपात ईभी निर्माताहरूको लागि महत्वपूर्ण हो। निकेल मङ्गानिज क्याबल्ट अक्साइड ब्याट्रीहरूको वजन लिथियम आइरन फास्फेट ब्याट्रीहरूको तुलनामा बढी छ, जसले यस प्रकारका ब्याट्रीहरूको सुरक्षा जोखिमलाई अझ स्पष्ट बनाउँछ।
ब्याट्रीको चार्ज स्तर पनि आगोको तीव्रता बढाउने अर्को महत्वपूर्ण कारक हो। हाम्रो विश्लेषणले देखाएको छ कि पूर्ण चार्ज गर्दा निकेल मङ्गानिज क्याबल्ट अक्साइड र लिथियम आइरन फास्फेट ब्याट्रीहरूमा आगोको तीव्रता बढ्छ, जसले चार्जिङ स्थानहरूमा आगोको जोखिमलाई थप महत्त्वपूर्ण बनाउँछ।
यसैले विद्युतीय गाडीहरू स्वामित्व गर्न सुरक्षित छन्, तर सुरक्षा उपायहरू पालना गर्नु अनिवार्य छ। सार्वजनिक स्थानहरूमा आगो निभाउने प्रणालीहरूको स्थापना र व्यक्तिगत गाडी मालिकहरूले सम्भावित जोखिमलाई कम गर्नका लागि जिम्मेवारीपूर्वक सञ्चालन गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
