काठमाडौं : नेपाली साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११६औँ जन्मजयन्ती स्वदेश तथा विदेशमा विविध कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइँदैछ।
विसं १९६६ कात्तिक कृष्ण औँसी अर्थात् लक्ष्मीपूजाका दिन काठमाडौँको डिल्लीबजारमा जन्मेका देवकोटाले १० वर्षको उमेरमा कविता लेख्न सुरु गरेका थिए। उनले नेपाली साहित्यलाई सयभन्दा बढी कृतिहरू दिए, जसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
महाकाव्य ‘मुनामदन’का रचयिता देवकोटा आधुनिक महाकाव्य लेखनका पथप्रदर्शक हुन्। नेपाली साहित्यमा स्वच्छन्दतावादी र प्रगतिवादी धाराका प्रवर्तक देवकोटाका रचनाहरूमा मानवतावाद, प्रकृति प्रेम र क्रान्तिकारिता झल्कन्छ।
उनको सिर्जनामा पूर्वीय र पाश्चात्य दर्शनको संयोजन पाइन्छ, जसले उनलाई सुमित्रानन्दन पन्त, जयशङ्करप्रसाद र सूर्यकान्त निरालासँग तुलना गरिएको छ। नाट्यसम्राट बालकृष्ण समले देवकोटालाई ‘मुनामदन,’ ‘शाकुन्तला’ र ‘पागल’ कविताको सन्दर्भमा तीनपटक जन्मेका व्यक्तित्व भन्नुभएको थियो।
देवकोटाले नेपाली साहित्यलाई विश्वव्यापी बनाउन विदेशी भाषामा अनुवाद कार्य र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा नेपालको प्रतिनिधित्व गरेर योगदान गरेका छन्। अंग्रेजी साहित्यका १५ जना गद्य लेखकका निबन्धहरूलाई समेटेर उनले विसं १९९७ मा ‘प्रसिद्ध प्रबन्ध सङ्ग्रह’ प्रकाशित गरे।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापनाका लागि कीर्तिपुरमा जग्गाको व्यवस्थापनदेखि नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको स्थापना गर्नसमेत उनले सक्रिय भूमिका खेलेका थिए।
देवकोटाले ‘शाकुन्तल’ महाकाव्य तीन महिनामा, ‘सुलोचना’ महाकाव्य दश दिनमा र ‘कुञ्जिनी’ खण्डकाव्य एकै दिनमा लेखेर आफ्नो आँसु कविको क्षमतालाई प्रमाणित गरेका थिए। उनका लेखनमा उच्च गुणात्मक र सङ्ख्यात्मक योगदान आजसम्म अद्वितीय रहँदै आएको छ। चरम आर्थिक अभाव र पारिवारिक वियोगको बाबजुद उनले उत्कृष्ट कृतिहरू लेख्न सके जुन नेपाली साहित्यमा उनको विशेषता बनेको छ।
उनको ‘पागल’ कविताको अंग्रेजी अनुवाद आफैँले गरेका देवकोटाले पाश्चात्य ग्रीसेली स्रोतबाट नेपाली गाथाहरूलाई जीवन दिएका थिए। विसं २०२४ मा प्रकाशित ‘मायावीनी,’ ‘सुन्दरी प्रोजर्पिना’ र ‘प्रमिथस’ यसका उदाहरण हुन्। उनको एक मात्र उपन्यास ‘चम्पा’ हो।
महाकवि देवकोटाको निधन विसं २०१६ भदौ २९ मा भएको थियो। उनको जन्मजयन्तीको अवसरमा साताव्यापी कार्यक्रमहरू गत हप्ता देखि सुरु भई देशभरि नै आज पनि विविध कार्यक्रमका साथ देवकोटा जयन्ती मनाइँदैछ।
